SƯU TẦM: VIẾT VỀ TẾT NGUYÊN ĐÁN ( 1 )

Thursday, February 4, 20161:46 AM(View: 5560)
VIẾT VỀ TẾT NGUYÊN ĐÁN
Việc Chuẩn Bị Rình Rang Đã Bắt Đầu Từ Mấy Tháng Trước
*
Ba ngày Tết Nguyên Đán là những ngày long trọng nhất trong năm đối với dân tộc
Việt Nam. Việc chuẩn bị do đó rình rang và bất đầu từ nhiều tháng trước. Việc chuẩn bị
đó như thế nào theo phong tục tập quán cổ truyền Việt Nam?
 Trang Sổ Tay văn nghệ cuối tuần rất hân hạnh và đặc biệt giới thiệu Bài Biên Khảo sau đây của tác giả Từ Nguyên.

*
                                                    VIẾT VỀ TẾT NGUYÊN ĐÁN
                                   Việc Chuẩn Bị Rình Rang Đã Bắt Đầu Từ Mấy Tháng Trước
Tết phải có:
Thịt mỡ, dưa hành, câu đối đỏ
Nêu cao, tràng pháo, bánh chưng xanh
                        
- Câu đối cổ
cho nên từ tháng chạp, nhà nhà đều đã chuẩn bị. Bên ngoài, bên trong sửa sang, sơn phết, quét vôi trắng hay vàng nhạt.
Có nơi, trước cửa dán tranh quan tướng hoặc dán bốn chữ Thần Trà Uất Luỹ để trừ ma quỉ. Điều này do từ sách Phong tục thông. Sách nói rằng: "Ở dưới gốc đào lớn ở núi Độ sóc, có hai ông thần gọi là Thần Trà, Uất Ũy cai quản đàn quỉ. Hễ quỉ nào làm hại nhân gian thì hai thần ấy giết mà ăn thịt. Ta dùng bốn chữ ấy có ý để cho quỉ sợ mà không dám vào cửa." (Phan Kế Bính trong Việt Nam Phong Tục, Khai trí Xb, Sài gòn, 1973). Ở thôn quê, gia đình khá giả dựng thêm căn trại để có chỗ cho
người lui tới viếng thăm, ăn uống hay ở lại. Bên trong sắp đặt lại bàn ghế, trải khăn bàn, đem bánh trái, hoa quả để đón tiếp họ hàng. Đồ đồng trên bàn thờ (bộ lư đồng, đèn, quả bồng...) được mang xuống chùi rửa đánh bóng.
Các câu đối viết trên giấy hồng điều hay kim nhũ: những chữ Hán như xuân, phúc, lộc, thọ, song hỷ, tân xuân đại cát... những bức tranh lợn, gà, thầy đồ cóc, tranh chuột, sự tích truyện Tàu (hay ở thành thị, hình các tài tử màn bạc, đào cải lương) được dán lên cột hay vách tường.
Đúng với câu:
Tết về nhớ bánh chưng xanh
Nhớ tràng pháo chuột, nhớ tranh lợn, gà.
                                     -
Bàng Bá Lân
Heo, gà, vịt... chờ ngày để ngã thịt. Người ta đong nếp, ngâm đậu, bẻ lá dong, cuốn lá chuối, chẻ lạt (hay giang, một thứ tre nứa để gói) làm bánh tét, bánh chưng. Lột củ hành dầm dấm, cắt củ cải, củ cà rốt, bông cải... sấy hay phơi khô để làm dưa món với lỗ tai heo làm ḿón nhậu.

Các Bà Trong gia Đình Việt Nam
Tất cả những công việc chuẩn bị, sắp xếp dọn dẹp nhà cửa hay lo cho con cái đó đều ở trong tay các bà mẹ, bà vợ trong gia đình. Không có các bà mẹ, bà vợ trong gia đình Việt Nam, chắc chắn cái Tết trong gia đình đó sẽ không ra cái gì (1). Tuy rằng, các bà không làm một mình, có rất nhiều người phụ việc nhưng chính các bà tính toán, lo toan mọi việc từ việc may mặc cho chồng, con nhưng không bao giờ cho mình (Tôi, thôi sao cũng được), sắm sửa trong nhà, biếu xén, sêu Tết (2) hay tiếp đón thân bằng quyến thuộc.
Các bà đã tính toán từ đầu năm. Khi góp một bát họ (hụi) để cuối năm rút ống có tiền sắm sửa, nuôi một, hai con heo để cuối năm có mà ngã thịt; hay chung với hàng xóm nuôi heo, gà, vịt. Nhà có con gái lớn, các cô sẽ trổ tài làm bánh mứt, dùng các thứ trái cây hay thổ sản ngào đường, phơi khô, sấy khô trình bày rất đẹp mắt.
Có nhà làm những con bột với nhiều màu sắc (con giống) cho các em nhỏ chơi hay cũng là một cách khoe tài nữ công gia chánh với bà con, họ hàng.
Vào nhà sau của gia đình khá giả, người ta nghe tiếng chày, tiếng thớt, người làm bánh, kẻ nấu nướng, chạy lui chạy tới rộn rịp khác với ngày thường.
Trong khi đó, các cụ ông lo trồng cây cảnh, đi thăm chợ hoa để mua thêm chậu thược dược, chậu cúc đại đóa (bông lớn), cây quất, cây ớt, cành mai, cành hồng về chưng dọn bên bàn thờ gia tiên, trong phòng khách hoặc để trước sân (kế bể cạn) hoặc gần cửa lớn.
Chưng hoa ba ngày Tết cũng là một tục lệ có từ xưa (3). Hay là củ thủy tiên về tỉa và ươm sao cho hoa nở ra đúng vào giờ giao thừa, xông hương ngào ngạt.
Trong những ngày cuối năm, quê cũng như tỉnh, người ta đi Tết nghĩa là biếu phẩm vật để tạ ơn. Bà mẹ dẫn con từ làng nầy qua làng khác, nhiều khi cả mấy chục cây số để biếu thầy học con mình thúng gạo tốt hay cặp gà sống thiến, người trong làng lên tỉnh biếu nải chuối, buồng cau hay mấy chục trái cam sành.
Con rể qua nhà bố mẹ vợ giúp những công việc nặng nhọc hay mua sắm để đi lễ gia tiên nhà vợ sắp cưới.
Cũng có trường hợp người bệnh được chửa lành, tạ ơn thầy thuốc; con nợ biếu chủ nợ, bạn bè thân thuộc quà cáp lẫn nhau. Của ít lòng nhiều, tấm lòng nơi đây mới thật là đáng quí.

Từ Dương sang Âm lịch
Dạo sau nầy, nhiều người theo lối Tây phương, gởi thiệp chúc vào những ngày cuối năm dương lịch. Họ chúc luôn cho năm mới âm lịch tính ra vào khoảng hơn một tháng sau đó. Những câu sau đây được dùng nhiều: Cung chúc Tân Xuân (hay niên) vạn phước, Cung Hạ Xuân Hỉ, viết bằng chữ Hán hay chữ Việt nhại theo chữ Hán hoặc là viết hẳn bằng tiếng Việt một cách đơn giản: Chúc Mừng Năm Mới.
Có người in thiệp, vẽ thêm cành mai hay in hình cả gia đình mình trên thiệp chúc, có phải là để cho người nhận khỏi xa mặt cách lòng? Những nhà thơ hay chữ tốt thường làm một bài thơ hay một câu chúc mừng, phóng ảnh trên giấy điều, gởi đi.

 Những Người Nghèo Khổ
Chỉ thương cho những người nghèo khó, cũng chừng đó bổn phận đối với gia đình, họ hàng mà lại không có phương tiện. Tết đến, nợ réo sau lưng, bầy con nheo nhóc, cơm ngày hai bữa còn phải chạy don chạy dáo, nói chi chuyện chuẩn bị sắm Tết. Mà đó là tình cảnh của đa số người dân ta ở đồng quê.
Trường hợp gia đình có đại tang (như bố mẹ chết, để tang ba năm) mọi việc chuẩn bị Tết năm đó coi như dẹp bỏ. Để tỏ lòng thương nhớ người vừa khuất bóng, gia đình sẽ không ăn Tết năm đó, người chịu tang không thăm viếng ai để kiêng cử cho các gia đình khác.
Trong giai đoạn trước khi đến ngày mùng một có lễ tiễn Ông Táo về chầu Trời và tiễn Ông Vải.

TIỄN ÔNG TÁO
Cứ đến ngày 23 tháng chạp mỗi năm có lễ cúng để tiễn Ông Táo lên chầu Trời (4). Đây chính là ngày khởi đầu cho những việc chuẩn bị Tết: nếu trước ngày đó trong nhà chưa làm gì thì việc chuẩn bị Tết sẽ được gấp rút bắt đầu từ hôm nay.
Ông Táo là tiếng gọi chung hai ông một bà Táo là "thần bếp" trong mỗi gia đình. Đây vốn là ba "ông" bằng đất sét để đặt nồi niêu song chảo lên trên, bên dưới đốt rơm, củi để nấu ăn.
Ba bốn chục năm sau nầy, cả tới miền thôn dã cũng ít xài tới "ông táo" mà xài "núc kiềng" bằng sắt, thường là màu đen, có ba chân (5), còn thành thị thì xài bếp chạy bằng khí đốt, bếp dầu hôi hay bếp điện.
Thế nhưng không phải vì vậy mà người ta bỏ cái lệ cúng Ông Táo ngày 23 tháng chạp. Theo đạo Lão, Ông Táo hay Táo Quân là một vị thiên thần coi việc thiện, ác của từng gia đình và cuối năm lên tâu trình Ngọc Hoàng Thượng Đế những gì đã xảy ra trong năm. Lễ cúng, như vậy, là để tiễn đưa "ông" lên chầu Trời và ở trên đó trong bảy ngày [có thể là, Ngọc Hoàng Thượng Đế lưu "ông Táo" trên thượng giới bảy ngày để mời "ổng" dự tiệc tùng vả thưởng lãm vài đại nhạc hội đặc sắc chăng?]... Thế nhưng không có cái lệ rước Ông Táo mà chỉ có lễ đón ông hành khiển trong đêm giao thừa.
Lễ vật thường là hương hoa, bánh trái, xôi, gà, trà, rượu. Và gia chủ không quên tiễn ông một bộ áo mũ bằng giấy và chiếc hia (giày ống) để ông "bay" về Trời. Ở Bắc, thay vì chiếc hia, người ta mua cá chép thả sống trong chậu nước bày lên bàn cúng để Táo Quân làm "phương tiện di chuyển" vì người đời tin rằng cá chép sẽ hóa rồng, chở Ông Táo lên chín từng mây.
Ở Trung, có nơi cúng bộ yên cương tượng trưng cho việc cỡi ngựa - và như vậy thì không có nơi nào giống nơi nào? Có điều là người ta mua đồ mã mới về để thờ và đốt mã cũ đi để cúng Táo Quân: như vậy là Táo Quân được xài "đồ cũ" trái với trường hợp cúng các vị thần khác.
Lại nữa, không có nơi nào cúng cho ông một cái quần, bởi thế cho nên vào những năm 1930, trên tờ báo Trung Bắc Tân Văn xuất bản tại Hà Nội, có đăng bài thơ trào phúng sau đây:
Năm ba ông Táo dạo chơi Xuân
Đội mũ đi hia, chẳng mặc quần
Thượng đế hỏi: " - Sao ăn mặc thế ?"
Tâu rằng: " - Hạ giới nó duy tân ."
Sự tích Ông Táo được truyền tụng lại trong nhân gian theo nhiều lối. Đại cương có hai ông, một bà, vì tình nghĩa vợ chồng mới và cũ... mà chết theo nhau hoặc trong đống vàng mã (theo Việt Nam Phong tục của Phan Kế Bính) hoặc chết trong đống rơm (theo truyền thuyết).

 
Hai ông một bà
Cảm cái nghĩa khí của cả ba, Thiên Đình phong cho cả ba chức Táo Quân và cho trở lại làm Vua Táo.
Tại sao lại hai ông một bà? Tại sao không ba ông hay là một ông hai bà (nước ta hay nước Tàu hồi đó có chế độ đa thê)? Điều nầy không thấy sách nào giải thích ngoài sự tích kể trên. Và cũng vì có cái cảnh hai ông một bà nên tục ngữ có câu:
 Thế gian một vợ một chồng
 Không như Vua Bếp hai Ông một bà.
Thế nhưng, người dâng sớ trước Thiên Đình bao giờ cũng phải là Táo ông, có lẽ vì rằng theo tục lệ của người Tàu, người chủ lễ trước bàn thờ, bao giờ cũng là dành cho đàn ông hay con trai. Bài sớ đó không ai dám vỗ ngực tự nhận là đây mình biết trong đó nói gì. Bởi thế cho nên mới có màn cúng quảy là một cách tiễn chân vui vẻ để Táo Quân phúc trình thuận lợi (nói tốt) cho gia chủ.
Trong các cuộc hội họp cuối năm, những người đứng ra tổ chức đã bắt chước Táo Quân làm bài thơ tâu Thiên đình về những chuyện xảy ra tại hạ giới trong năm qua.
Lời sớ thường được viết theo lối vè, tứ tự (một câu bốn chữ) hoặc ngũ ngôn (một câu năm chữ) với nội dung trào lộng, kể chuyện nhà, chuyện hội, chuyện nước, chuyện năm châu bốn biển nhất là chọc quê những người đã giữ phận sự trong năm để mua vui cùng bằng hữu trong những ngày cuối năm.
Các tờ nhựt trình (báo) xuất hiện hồi đó trong những số đặc biệt Tết hay báo Xuân đều có bài Sớ Táo Quân với hình ông Táo:
      " Đội mũ đi hia chẳng mặc quần "
với lông chân dài và to như rễ tre, đang run rẩy quì tâu trình với Thượng Đế về việc ở hạ giới. Bên ngoài trang bìa báo thường là tranh ảnh in nhiều màu, có hoa (thiệt) hay là người đẹp khêu gợi, hấp dẫn.
  
TIỄN ÔNG VẢI
 Hai ngày sau khi tiễn Ông Táo là tiễn Ông Vải (7). Trong lễ nầy, người ta đốt chân hương (nhang) trong bát hương để trên bàn thờ suốt cả năm nay và sau đó, thay tro trong bát hương.
Đây không phải là lễ tiễn ông bà, ông vải đi luôn như trong tục lệ "ngũ đại mai phần chủ" có nghĩa là tới đời thứ năm thì chôn bài vị, các vị không còn bài vị sẽ được thờ chung với các vị khác như là "tổ tiên". Đây chỉ là mời các vị đó làm một cuộc đi chơi ngắn vào những ngày cuối năm để chiều 30 Tết, các vị được rước về ăn Tết cùng con cháu trong suốt mấy ngày đầu năm.
Người ta lợi dụng thời gian các vị "đi vắng" để lau chùi bàn thờ, bài vị, bát hương, chân đèn, quả bồng cho bóng loáng, sạch sẽ để chuẩn bị cho các cuộc cúng giỗ trong những ngày sắp tới. Nếu trên bàn thờ không còn nhiều chỗ, người ta bày trước bàn thờ một chiếc bàn thấp và nhỏ hơn bàn thờ để bày biện mâm cỗ để cúng gia tiên trước giờ cơm.
Những ngày cuối năm còn được dành cho nhiều chuyện khác; ở những trường học, có lễ tạ trường với nhiều cuộc vui náo nhiệt. Tục lệ nầy còn lại trong các trường học cho tới ngày nay với những buổi tổ chức hội họp Tết, lễ tất niên, với trưởng lớp đọc bài "diễn văn" chúc Tết thầy, cô giáo, sau đó có màn văn nghệ, ăn uống, đốt pháo, múa lân...
Các công, tư sở, cơ xưởng cũng tổ chức tất niên để tống tiễn năm cũ với bánh trái, hoa quả, pháo, lân hay chung tiền đãi tiệc tại các nhà hàng lớn, thường là các tiệm ăn có nhiều món ngon Á, Âu lâu nay được ưa chuộng. Một dịp để ăn uống linh đình ...

*

(còn tiếp)
tác giả Từ Nguyên
**********************

 
 
Send comment
Your Name
Your email address
Wednesday, October 10, 20184:47 PM(View: 2969)
Tình yêu chân chính là sự đầu hàng vô điều kiện giữa hai bên. Tình yêu có hàng ngàn vẻ, và ở mỗi vẻ đều có ánh sáng, nỗi buồn, hạnh phúc và hương thơm riêng. Hãy theo đuổi con đường mà bạn có thể đi với tình yêu và lòng tôn kính, dù nó có hẹp va quanh co đến mức nào. Không nên ăn mọi thứ, cũng như không nên nói tất cả mọi điều. Thiên Chúa chống lại kẻ kiêu ngạo, nhưng ban ơn cho kẻ khiêm nhường. Nếu tự tin ở bản thân, bạn sẽ truyền niềm tin đến người khác. Đành rằng viết là cốt cho người ta hiểu; nhưng ít ra cũng phải cho người đọc thưởng thức những cái đẹp cái hay
Saturday, September 29, 20181:51 AM(View: 3173)
Những ngày thời tiết chuyển mùa thường là những ngày nửa mưa nửa nắng. Sáng sớm tinh mơ lúc tôi đến sở làm, khoảng không gian ngoài đường mát lạnh. Mưa lắc rắc vài hạt và không khí trong lành ban mai quyện trong màu sáng dần của một ngày mới làm tâm trí thêm một chút bình yên. Một ngày bình thường nơi xứ xa với tôi thường bắt đầu với hình ảnh đó. Và rồi sau những giờ làm, sau khi đã cởi bộ quần áo thợ để lại xưởng làm, tôi ra về với niềm vui mới.
Friday, August 10, 20186:17 AM(View: 3712)
Năm 19 tuổi, Astrid chuyển lên thủ đô, kiếm sống bằng nghề thư ký kế toán. Năm 1931 kết hôn với Sture Lindgren. Ông mất 1952 nhưng bà không tái giá. Năm 1944, bà được giải nhì trong cuộc thi sách hay cho phụ nữ. Từ năm 1945 đến năm 1997, bà đạt tới số lượng kỷ lục với 81 sáng phẩm cho thiếu nhi, 41 truyện và 40 truyện tranh. Ngoài ra còn có khoảng 20 tự sự, hồi ký và tiểu luận. Một số tác phẩm được dịch ra 86 ngôn ngữ khác nhau, với hơn 100 triệu ấn bản phát hành khắp năm châu. Hàng chục phim xây dựng theo cốt truyện của Astrid, được trình chiếu từ Nhật bản qua Âu châu tới Mỹ châu ..
Wednesday, July 25, 20189:22 AM(View: 2461)
Theo nhận thức của nhiều người ưa đọc sách - xem sách với tính cách tu dưỡng tinh thần - thì nhiều cuốn sách hay họ đã đọc, luôn để lại trong ký ức họ những ấn tượng đặc sắc khó phai. Có một thời, người ta tôn vinh những sách ưa chuộng là "sách gối đầu giường", nghĩa là luôn để kề bên, và lúc cần, phải xem, đọc lại thật kỹ.
Tuesday, February 27, 201810:32 AM(View: 5058)
"Người đàn ông dự định cưới vợ phải hiểu rằng: quyền lợi sẽ giảm một nửa, nghĩa vụ sẽ tăng gấp đôi" ; "Ai hạnh phúc? - Người có thể xác khỏe mạnh, tinh thần thanh thản và phát triển các tài năng của mình" ; "Mềm mại hiền lành là dấu hiệu của người văn minh. Nóng nảy cục cằn là tàn dư của sự man dại" ; "Hạnh phúc là gì? Là được yêu khi trẻ, toại nguyện khi đứng tuổi, dư khoản khi về già và có tiền ở mọi lứa tuổi" ; "Hãy đối xử tốt với mọi người khi bạn đang sống tốt, bởi vì bạn có thể còn gặp lại họ trong lúc hoạn nạn" ; "Bạn ơi, lý thuyết thì xám xịt, còn cây đời mãi mãi xanh tươi"...
Tuesday, January 30, 20181:35 PM(View: 4430)
Tất thảy những nhận xét của các phê bình gia, các giới nghiên cứu và kể cả các nhà xuất bản mỗi khi có dịp nói đến những cuốn sách về thám tử Sherlock Holmes, họ cho rằng giá trị bất tử của bộ truyện về Sherlock Holmes là do những đoạn kết truyện có hậu, cái thiện thắng cái ác và kết cuộc hung tàn sẽ thua chính nghĩa. Tuy nhiên xem xét trên một bình diện khác, người ta khám phá thêm, tác phẩm "Thám tử Sherlock Holmes" còn giúp bạn đọc có được khả năng suy luận một cách hợp lý. Bên cạnh những câu chuyện ly kỳ đầy kịch tính, những "đường đi, nước bước" để tìm kiếm, truy bắt thủ phạm của Sherlok Holmes, bạn đọc còn thích thú theo dõi và thưởng thức một "tuyến tình cảm" trong truyện giữa
Sunday, January 28, 20186:20 AM(View: 3519)
... Năm sau, ngày hội du xuân lại đến khiến chàng nho sinh nhớ đến người con gái đã khiến chàng dệt không biết bao nhiêu là mộng đẹp có nàng. Chàng tìm đến vườn đào để thăm. Bước chân vội vã hân hoan của chàng khựng lại khi thấy cảnh nhà cửa đóng then cài, cảnh cũ còn đó nhưng người xưa vắng bóng... Vườn đào đẹp như xưa nhưng sao chàng chỉ thấy hiu quạnh. Chàng thờ thẫn ngẩn ngơ và lòng buốt đau khi chợt nghĩ rằng nàng đã về nhà chồng ! ... Trong Truyện Kiều, cụ Nguyễn Du đã dùng điển tích này để diễn tả tâm trạng chàng Kim. Kim Trọng về Liêu Dương hộ tang chú xong, chàng nóng lòng trở lại vườn Thúy để thăm Kiều nhưng mới nửa năm mà phong cảnh đã đổi khác. Chàng náo nức dõi tìm hình bóng cũ, nhưng nào thấy đâu ! Chàng thờ thẫn sững sờ khi nhìn hoa đào vẫn rực rỡ vui đùa với gió đông nhưng sao người xưa đã lưu lạc ?
Tuesday, January 23, 20181:41 AM(View: 3689)
Tình yêu của hai người mỗi ngày thêm thắm thiết sau lần gặp trong bữa ăn chẳng hẹn lại nên duyên mới, và chuỗi ngày tháng nối tiếp tràn đầy những tình cảm gần gũi, nhớ mong. Giai đoạn này, ông Biểu sống hạnh phúc trong cảnh "Bên nàng, anh đọc sách", " Bên nàng, anh làm thơ"* được khoảng một năm. Sau cùng, cả hai người đều nghĩ tới đã đến lúc phải kết thúc mối tình của họ bằng một cuộc hôn nhân, và cần dành nhiều thời giờ cho cuộc sống chung sắp đến...
Thursday, January 18, 20181:45 PM(View: 3455)
Ông Biểu và bà Biểu là nhà giáo. Hai người tốt nghiệp sau khóa đào tạo giáo viên của Trường Sư Phạm và ngay khi ra trường, chuyển về giảng dạy tại trường phổ thông cấp 2 này . Ông Biểu dạy môn Văn, còn bà Biểu là nữ giáo viên dạy môn Thực Vật...Ngày ấy, ông Biểu và bà Biểu thường ăn chung trong bếp ăn tập thể của Trường. Đây là thời ông Biểu còn trẻ, trông dáng vẻ thanh lịch và điển trai. Còn bà Biểu, tuy không thật xinh lắm nhưng có vẻ đẹp đoan trang của một cô gái đã được giáo dục, nhiều nhân viên trong Trường... tỏ ra rất quý mến cô... Cho đến một hôm, bà chia cơm và chia thức ăn trong nhà bếp... bữa ấy chia chung hai suất làm một, khiến cho thày dạy Văn và cô giáo dạy Thực Vật tuy ngoài mặt có vẻ lơ đãng, nhưng trong lòng rộn lên niềm vui. Thày dạy Văn rất vui vì thày biết, sau bữa ăn này thày không phải rửa chén. Còn cô giáo dạy Thực Vật rất mừng, vì..
Tuesday, January 9, 20186:02 AM(View: 2848)
Nếu anh thấy một gia đình có hạnh phúc, anh nên tin rằng ở trong gia đình đó có một người biết quên mình. Giàu là điều tốt, mạnh là điều tốt, nhưng được nhiều bạn yêu mến là điều tốt hơn. Một nụ cười tươi là ánh mặt trời ở trong nhà ...