SƯU TẦM: VIẾT VỀ TẾT NGUYÊN ĐÁN ( 2 )

Thursday, February 4, 201610:15 AM(View: 6248)
Chợ Hoa Trước Tết
Đường sá tấp nập người đi lại, mua bán. Chợ phiên, chợ hoa xuất hiện ở những khu vực của chợ cũ. Trai thanh, gái lịch đi lại dập dìu, kẻ đứng gầ̀n cành đào, để chụp hình, người đưa tay vít cành mai để trả giá (nhưng không dốc lòng mua đâu vì còn phải đi dạo, ngắm cảnh, ngắm người...). Bên vệ đường nhiều hiệu bán pháo bắt đầu giăng biểu ngữ, bán đủ thứ pháo, (8) phong pháo, pháo giây, pháo xẹt, pháo tống (pháo đại) và có cả các phong bao giấy nhỏ để lì xì.(9)
Trẻ em được bố mẹ dẫn đi chợ Tết, một phần để các em coi những hàng hóa trưng bày, phần khác để sắm sửa cho các em: tranh Tết, pháo, bánh kẹo, con nhựa hay con bột, đồ chơi bằng đất nung. Có nơi, khi đi chợ không quên mua một, hai cây mía thật lớn, về dựng bên bàn thờ ngày Tết làm gậy cho Ông Vải. (10)
Mọi việc sắm sửa rộn ràng cho tới chiều 30 (nếu tháng chạp năm đó là tháng thiếu thì ngày 29 được coi như là 30 vì hôm sau là mùng một), coi như xong xuôi. Chiều 30, cho dù là người buôn bán chắt bóp cần kiệm tới đâu cũng ngưng để về nhà chuẩn bị cúng cơm chiều, rước ông bà đã khuất núi về với con cái.

Chợ Chiều 30 Tết
Cũng có người vì hoàn cảnh làm ăn không rảnh rỗi để sắm sửa sớm hơn hay vì không được dư giả, chờ tới giờ nầy mới đi mua sắm cho được rẻ: người bán cũng vội về, muốn bán đổ bán tháo cho xong. Vì vậy mà tới giờ nầy vẫn còn có người chạy đi chạy lại, mau cho kịp về.
Cho tới chạng vạng tối thì cảnh chợ búa, ngoài đường lộ vắng lặng hẳn.
Thật là,
             vắng như chợ chiều 30 Tết.
Chỉ còn trừ... những người đi đòi nợ (11). Vào trưa, hoặc chậm lắm là chiều 30 Tết là lễ lên nêu và chờ đợi giao thừa.
Sau lễ cúng cơm chiều, có nhà đốt pháo, chớ không chờ tới giờ giao thừa mới đốt, hoặc đốt lúc nầy, tới giờ giao thừa đốt nữa. Và giờ cúng cơm chiều mỗi nhà một khác, mỗi làng một khác (nhưng cũng vào khoảng 5, 6 giờ chiều, ở thành thị chậm hơn, vào khoảng 7 giờ chiều) nên trong làng tiếng pháo cứ ran lên, khi phía nầy, khi phía khác, từ năm, sáu giờ chiều cho tới trưa mùng một Tết.

 CHÚ THÍCH
1. "Người đàn bà như là chuyên chở cả những không khí Tết vào trong nhà (Vũ Bằng: Thương Nhớ Mười Hai, trích lại từ Tuần Báo Dân Tộc, San Jose, Hoa Kỳ, số đặc biệt Xuân Nhâm Tuất, 20.1.82).
Vai trò của các bà mẹ, vợ thời trước được mô tả trong câu phong dao sau:
Một năm chia mười hai kỳ
Thiếp ngồi thiếp tính khó gì chẳng ra
Tháng giêng ăn Tết ở nhà
Tháng hai rổi rải quay ra nuôi tằm
Tháng ba đi bán vải thâm
Tháng tư đi gặt, tháng năm trở về
Tháng sáu em đi buôn bè
Tháng bảy, tháng tám trở về đong ngô
Chín, mười cắt rạ đồng mùa
Một, chạp vớ được anh đồ dài lưng
Anh ăn rồi anh lại nằm
Làm cho thiếp phải quanh năm lo phiền...
2. Đào Duy Anh trong Việt Nam Văn Hóa Sử cương, Nhà Xb Bốn phương, Saigon 1951, viết là xêu tết (trang 188) trong khi Việt Nam Tự Điển (trang 488) viết là sêu tết, cùng một nghĩa.
3. Cây đào có tính cách trừ được ma quỉ là do theo tích cũ ghi trong Phong tục thông nói trên. Toan Ánh, trong Nếp Cũ, trang 276, nhắc lại điển tích ghi trong sách của Phan Kế Bính đã dẫn.
4. Ông Táo, có nơi gọi là Ông Công hay Táo Quân và lễ cúng, nhất là trong Nam, gọi là chạp Ông Công.
5. Về kiềng ba chân, tục ngữ có câu:
Dù ai nói đông nói tây
Thì ta cũng vững như cây giữa rừng
Dù ai nói ngã nói nghiêng
Thì ta cũng vững như kiềng ba chân.
 
6. Bảo Vân trong bài Sự tích Ông Táo hay là Vua Bếp đăng trên tờ Văn Nghệ Tiền Phong (Xb Virginia, HK) Xuân Tân Dậu 1981 cho rằng đây là thơ của Cụ Hi Đình Nguyễn Văn Tôi.
Về điểm tại saolại không có quần, không có sách nào giải thích. Có thể vì bị chết cháy, cháy mất cái quần?
7. Ông Vải là tiếng gọi chung các bậc gia tiên nghĩa là ông, bà đã chết, ông cố, ông cao...
8. Đốt pháo cũng là để trừ... ma quỉ. Theo sách cũ chép lại thì giống ma núi gọi là sơn tiêu, khi phạm đển người thì làm cho người đau ốm cho nên ta phải đốt pháo để nó tránh xa. [sơn ở đây được hiểu là núi (núi non): du sơn, giang sơn; còn tiêu (theo văn cảnh) gồm ý: tổn, hao: đi tiêu].
Thời trước chưa có pháo giấy, người ta bỏ diêm sinh vào ống tre đốt nổ lớn nhưng pháo tre nguy hiểm hơn pháo giấy.
9. Thái Văn Kiểm, ý nghĩa và Cổ tục Ngày Tết Nguyên Đán, Dân Tộc, Xb tại Brossard, Quebec, Canada số 21 tháng 2.80, Xuân Canh Thân, 1980 tr 9.
10. Nhất Thanh Vũ Văn Khiếu, Đất lề quê thói, Phong tục Việt Nam soạn năm 1968, Cơ sở Xb Đại Nam tái bản tại Hoa Kỳ (không ghi năm) tr. 298. Đây là gậy các cu để cạnh bàn thờ để các cụ gánh vàng về cõi âm và cũng dùng làm gậy chống lại bọn quỉ sứ cướp vàng.
Toan Ánh, Nếp Cũ, trang 310: Khi đốt vàng, để hai cây mía trên đống vàng đã được hóa.
11. Theo tục lệ Tết... thì bao nhiêu công nợ phải đòi cho xong trước giờ giao thừa vì qua năm mới, không được đòi nữa, sợ làm dông con nợ. 

                                                                              TỪ NGUYÊN

  (*) Bài biên khảo trên đã đăng trên TIN VĂN, Xb tại Paris, số 54 ( Số Xuân ), tháng 1.99.
Văn Nghệ Ngày Nay, số Xuân, tháng 1. 2001 xin đăng tải bài viết trên và chân thành cảm tạ Tác Giả. 

                     **********************
Send comment
Your Name
Your email address
Saturday, June 27, 202012:30 AM(View: 196)
Bầu trời xanh có những gợn mây nhưng bà Biểu cảm thấy ngoài vườn bắt đầu nóng. Mùa hè năm nay khác hẳn những năm trước. Mặt trời vừa lên một, hai giờ đã thấy nóng toát mồ hôi. Bà Biểu đem được khay gỗ đựng đồ làm vườn về đến bên hàng rào bỗng nghe có tiếng người nói lao xao ngoài đầu ngõ. Bà nhìn ra, có đến ba, bốn người trẻ dắt theo một chiếc xe đạp đang theo lối ngõ đi về hướng nhà bà.
Wednesday, June 24, 20201:59 PM(View: 209)
# Người ta chỉ nên bận tâm đến cái gì liên quan với mình thôi. # Tình yêu là sự an nghỉ tốt nhất trong cuộc sống. # Đời không tình ái như năm tháng không có mùa hè. # Hạnh phúc trong hôn nhân hoàn toàn là vấn đề may rủi. # Người không có sức tưởng tượng thì không có đôi cánh để bay. # Theo xu hướng của mình là điều tốt miễn là biết đi lên. # Sự điều độ và sự chuyên cần là những lương y của con người.
Sunday, June 14, 20208:06 AM(View: 352)
Không khí trong lành và cảnh vật yên tĩnh sáng Chủ Nhật khiến bà Biểu thức giấc sớm hơn thường lệ. Để khỏi làm phiền giấc ngủ ông Biểu, bà bước nhẹ chân ra phòng khách. Đêm qua, có lẽ chồng bà đã đọc sách tới khuya. Khi bà kéo tấm màn cửa che cửa sổ, ánh sáng của ngày hè ùa vào, gió dịu mát ùa vào, phòng khách nhỏ như có thêm sức sống. Cành vạn niên thanh cắm trong chiếc bình xinh xắn màu ngọc bích hôm nay đã thấy thêm vài lá non xanh.
Thursday, May 14, 202010:22 PM(View: 1151)
# Nếu tâm hồn bạn mạnh khỏe là bạn có tất cả cái gì để sung sướng rồi. # Ai chơi với người tốt thì hóa ra tốt hơn. # Nản lòng là cái chết trong tâm hồn. # Người nào vui tươi, đường đời đi trọn. # Ngày mới đến cùng sức mạnh mới và suy nghĩ mới. # Người ta không thể nghĩ tốt, yêu tốt, ngủ tốt nếu người ta không ăn uống tốt. # Đời là một cuộc biến chuyển bất tận. # Trong các đam mê, cái lôi cuốn nhất là hy vọng. Nó chăm sóc, nuôi dưỡng ta, xoa dịu các chua cay của đời sống.
Saturday, May 9, 202012:30 AM(View: 1428)
.. Thường vào sáng thứ Bẩy hay Chủ nhật, bà Biểu dậy sớm và pha một ấm trà. Sau đó, hai vợ chồng ngồi nhâm nhi ly trà nóng. Chỉ có giản dị vậy thôi, nhưng bà Biểu cảm thấy thú vị trong những giờ phút này. Còn ông Biểu lại thích ngắm mấy cánh hoa mới nở trong chậu nhỏ đặt bên cửa sổ ... - Hoa này nhỏ nhưng có mùi thơm dịu. - Bà Biểu nhấp thêm ngụm trà, nói tiếp - Anh có biết không? em phải nuôi mãi mới được vài khóm. Giống hoa này có vẻ hơi khó tính. Nóng quá cũng không chịu, mà lạnh quá cũng không ưa.
Tuesday, April 28, 20202:57 AM(View: 1795)
.. Nước mưa thấm vào người và gió thổi mạnh làm ông Biểu cảm thấy toàn thân ớn lạnh. May là khi đi, nghe lời bà Biểu ông đã mặc thêm áo ngoài, nên cũng đỡ đôi chút. Lúc đứng chờ mưa tạnh, chẳng hiểu sao ông Biểu nhớ tới người bạn xưa cùng lớp, trong một lần về thăm quê ngoại, giữa đường gặp mưa, bị cảm lạnh và mất ở quán vắng bên đường. Mưa vừa ngớt, ông Biểu nhảy vội lên xe đạp và đạp mải miết về nhà..
Friday, April 24, 202010:02 AM(View: 517)
Ngày cuối tuần nghỉ ngơi thong thả, mời đọc tiếp truyện "Trăng Gầy Miền Duyên Hải". .. Tiếng bước chân của bà Biểu từ dưới hiên nhà đi lên làm giảm bớt sự hiu quạnh trong căn phòng nhỏ. Bà Biểu dừng chân bên chiếc tủ áo đặt ở góc phòng. Các thứ đồ đạc bày biện trong nhà của vợ chồng bà, đã hơn mười năm nay không một sự thay đổi nào đáng kể. Bà Biểu thầm nghĩ, giá như ông Biểu nhắm mắt bịt tai chẳng quan tâm tới những lời rỉa rói sau lưng, và trong một lúc nào đó, ông Biểu tạm quên chức danh nhà giáo cao qúy, hớn hở nhận các đồ biếu tặng thì gia đình bà đâu đến nỗi...
Friday, April 17, 202010:15 PM(View: 1161)
Những năm tôi trên mười, mười hai tuổi, làng quê tôi đã thay lớp áo ngoài tre xanh mái rạ bằng hai dãy phố mới nhà gạch một, hai tầng - chẳng khác vẻ ngoài cô thôn nữ thuần hậu trong bài thơ "Chân Quê" của thi sĩ Nguyễn Bính : trước kia, cô giản dị với "cái yếm lụa sồi... cái dây lưng đũi... cái quần nái đen" ; mà nay, "khăn nhung quần lĩnh rộn ràng, áo cài khuy bấm..."
Monday, April 13, 20206:38 AM(View: 1184)
# Tĩnh dưỡng thì được yên. # Hành trình của con người qua cuộc sống là tập hợp của những niềm vui và nỗi buồn. Chỉ có như vậy, họ mới có thể học hỏi và vươn lên được. # Văn nghệ không tạo nhân đức mà khiến tâm hồn chấp nhận nhân đức. # Người ta hiếm khi thành công nếu không làm điều mình thấy vui thích. # Tạo một bức tranh cũng khó như tìm một hột xoàn to hay nhỏ vậy. # Tình cố hữu như rượu bồ đào, càng cũ càng đằm. # Cái ly của tôi nhỏ, nhưng tôi thích uống bằng cái ly của tôi.
Saturday, April 11, 20206:48 AM(View: 1046)
.. Thường trong ngày lễ mừng, thoáng nhìn qua vẻ mặt hân hoan của các qúy vị vừa "lên lão sáu mươi", người ta đoán được niềm vui vô bờ bến trong lòng những người từng sống qua sáu chục năm ngậm đắng nuốt cay, vui sướng đủ điều, nay đến ngày ... đúng lịch lên lão, vừa vui nhấp ly rượu nếp thơm vừa ngẫm nghĩ: "Ôi, hạnh phúc biết chừng nào! Mới ngày nao ta sống vui đùa quên ngày quên tháng, mà nay đã lên lão, đã tới hồi cần tĩnh tâm, quẳng gánh lo để vui sống tiếp."