SƯU TẦM: VIẾT VỀ TẾT NGUYÊN ĐÁN ( 2 )

Thursday, February 4, 201610:15 AM(View: 7032)
Chợ Hoa Trước Tết
Đường sá tấp nập người đi lại, mua bán. Chợ phiên, chợ hoa xuất hiện ở những khu vực của chợ cũ. Trai thanh, gái lịch đi lại dập dìu, kẻ đứng gầ̀n cành đào, để chụp hình, người đưa tay vít cành mai để trả giá (nhưng không dốc lòng mua đâu vì còn phải đi dạo, ngắm cảnh, ngắm người...). Bên vệ đường nhiều hiệu bán pháo bắt đầu giăng biểu ngữ, bán đủ thứ pháo, (8) phong pháo, pháo giây, pháo xẹt, pháo tống (pháo đại) và có cả các phong bao giấy nhỏ để lì xì.(9)
Trẻ em được bố mẹ dẫn đi chợ Tết, một phần để các em coi những hàng hóa trưng bày, phần khác để sắm sửa cho các em: tranh Tết, pháo, bánh kẹo, con nhựa hay con bột, đồ chơi bằng đất nung. Có nơi, khi đi chợ không quên mua một, hai cây mía thật lớn, về dựng bên bàn thờ ngày Tết làm gậy cho Ông Vải. (10)
Mọi việc sắm sửa rộn ràng cho tới chiều 30 (nếu tháng chạp năm đó là tháng thiếu thì ngày 29 được coi như là 30 vì hôm sau là mùng một), coi như xong xuôi. Chiều 30, cho dù là người buôn bán chắt bóp cần kiệm tới đâu cũng ngưng để về nhà chuẩn bị cúng cơm chiều, rước ông bà đã khuất núi về với con cái.

Chợ Chiều 30 Tết
Cũng có người vì hoàn cảnh làm ăn không rảnh rỗi để sắm sửa sớm hơn hay vì không được dư giả, chờ tới giờ nầy mới đi mua sắm cho được rẻ: người bán cũng vội về, muốn bán đổ bán tháo cho xong. Vì vậy mà tới giờ nầy vẫn còn có người chạy đi chạy lại, mau cho kịp về.
Cho tới chạng vạng tối thì cảnh chợ búa, ngoài đường lộ vắng lặng hẳn.
Thật là,
             vắng như chợ chiều 30 Tết.
Chỉ còn trừ... những người đi đòi nợ (11). Vào trưa, hoặc chậm lắm là chiều 30 Tết là lễ lên nêu và chờ đợi giao thừa.
Sau lễ cúng cơm chiều, có nhà đốt pháo, chớ không chờ tới giờ giao thừa mới đốt, hoặc đốt lúc nầy, tới giờ giao thừa đốt nữa. Và giờ cúng cơm chiều mỗi nhà một khác, mỗi làng một khác (nhưng cũng vào khoảng 5, 6 giờ chiều, ở thành thị chậm hơn, vào khoảng 7 giờ chiều) nên trong làng tiếng pháo cứ ran lên, khi phía nầy, khi phía khác, từ năm, sáu giờ chiều cho tới trưa mùng một Tết.

 CHÚ THÍCH
1. "Người đàn bà như là chuyên chở cả những không khí Tết vào trong nhà (Vũ Bằng: Thương Nhớ Mười Hai, trích lại từ Tuần Báo Dân Tộc, San Jose, Hoa Kỳ, số đặc biệt Xuân Nhâm Tuất, 20.1.82).
Vai trò của các bà mẹ, vợ thời trước được mô tả trong câu phong dao sau:
Một năm chia mười hai kỳ
Thiếp ngồi thiếp tính khó gì chẳng ra
Tháng giêng ăn Tết ở nhà
Tháng hai rổi rải quay ra nuôi tằm
Tháng ba đi bán vải thâm
Tháng tư đi gặt, tháng năm trở về
Tháng sáu em đi buôn bè
Tháng bảy, tháng tám trở về đong ngô
Chín, mười cắt rạ đồng mùa
Một, chạp vớ được anh đồ dài lưng
Anh ăn rồi anh lại nằm
Làm cho thiếp phải quanh năm lo phiền...
2. Đào Duy Anh trong Việt Nam Văn Hóa Sử cương, Nhà Xb Bốn phương, Saigon 1951, viết là xêu tết (trang 188) trong khi Việt Nam Tự Điển (trang 488) viết là sêu tết, cùng một nghĩa.
3. Cây đào có tính cách trừ được ma quỉ là do theo tích cũ ghi trong Phong tục thông nói trên. Toan Ánh, trong Nếp Cũ, trang 276, nhắc lại điển tích ghi trong sách của Phan Kế Bính đã dẫn.
4. Ông Táo, có nơi gọi là Ông Công hay Táo Quân và lễ cúng, nhất là trong Nam, gọi là chạp Ông Công.
5. Về kiềng ba chân, tục ngữ có câu:
Dù ai nói đông nói tây
Thì ta cũng vững như cây giữa rừng
Dù ai nói ngã nói nghiêng
Thì ta cũng vững như kiềng ba chân.
 
6. Bảo Vân trong bài Sự tích Ông Táo hay là Vua Bếp đăng trên tờ Văn Nghệ Tiền Phong (Xb Virginia, HK) Xuân Tân Dậu 1981 cho rằng đây là thơ của Cụ Hi Đình Nguyễn Văn Tôi.
Về điểm tại saolại không có quần, không có sách nào giải thích. Có thể vì bị chết cháy, cháy mất cái quần?
7. Ông Vải là tiếng gọi chung các bậc gia tiên nghĩa là ông, bà đã chết, ông cố, ông cao...
8. Đốt pháo cũng là để trừ... ma quỉ. Theo sách cũ chép lại thì giống ma núi gọi là sơn tiêu, khi phạm đển người thì làm cho người đau ốm cho nên ta phải đốt pháo để nó tránh xa. [sơn ở đây được hiểu là núi (núi non): du sơn, giang sơn; còn tiêu (theo văn cảnh) gồm ý: tổn, hao: đi tiêu].
Thời trước chưa có pháo giấy, người ta bỏ diêm sinh vào ống tre đốt nổ lớn nhưng pháo tre nguy hiểm hơn pháo giấy.
9. Thái Văn Kiểm, ý nghĩa và Cổ tục Ngày Tết Nguyên Đán, Dân Tộc, Xb tại Brossard, Quebec, Canada số 21 tháng 2.80, Xuân Canh Thân, 1980 tr 9.
10. Nhất Thanh Vũ Văn Khiếu, Đất lề quê thói, Phong tục Việt Nam soạn năm 1968, Cơ sở Xb Đại Nam tái bản tại Hoa Kỳ (không ghi năm) tr. 298. Đây là gậy các cu để cạnh bàn thờ để các cụ gánh vàng về cõi âm và cũng dùng làm gậy chống lại bọn quỉ sứ cướp vàng.
Toan Ánh, Nếp Cũ, trang 310: Khi đốt vàng, để hai cây mía trên đống vàng đã được hóa.
11. Theo tục lệ Tết... thì bao nhiêu công nợ phải đòi cho xong trước giờ giao thừa vì qua năm mới, không được đòi nữa, sợ làm dông con nợ. 

                                                                              TỪ NGUYÊN

  (*) Bài biên khảo trên đã đăng trên TIN VĂN, Xb tại Paris, số 54 ( Số Xuân ), tháng 1.99.
Văn Nghệ Ngày Nay, số Xuân, tháng 1. 2001 xin đăng tải bài viết trên và chân thành cảm tạ Tác Giả. 

                     **********************
Send comment
Your Name
Your email address
Saturday, August 10, 201910:03 AM(View: 7218)
... Hai ly nước đã vơi hơn nửa ly và nắng tới gần bên chiếc bàn nhỏ. Thắm nhẹ tay nhấc chiếc mũ rộng vành của Quân lên, cô phẩy nhẹ đỡ nóng. Mỗi lần uống ly cà phê ở quán nước nhỏ này, Quân thường ngồi nhẩn nha có đến nửa giờ. Và không chỉ riêng anh ngồi gần như mọc rễ bên quán cà phê, những bạn uống cà phê ngồi cách không xa anh kia, họ cũng ngồi tĩnh lặng như thể quên cả thời gian, quên cả những biến chuyển đang xảy ra ngoài dãy phố gần chợ. Và có lẽ họ có cùng tâm trạng giống anh với nét mặt trầm tư, chẳng vui mà cũng chẳng buồn ...
Saturday, June 29, 20193:26 AM(View: 208)
#Việc tốt lành nho nhỏ, lời yêu đương mong chờ; Giúp đời đời tươi nở, chẳng khác chi Niết Bàn. # Lặng im lắng nghe, ghi nhớ, hành động và học khôn: đó chính là những cung bậc khác nhau của trí tuệ. # Người bạn tốt là người anh tìm đến không phải để giết thời giờ mà để cho thời gian bên nhau tăng thêm giá trị. # Ở đâu không có sự giống nhau, ở đó khó nói đến mối thiện cảm. # Bạn tâm giao là người sẵn sàng làm trái ý ta tới trăm lần để mang đến lợi ích cho ta. # Nhà kỹ nghệ luôn luôn phải lo chế tạo những sản phẩm hữu ích. # Nếu như có một cái gì mạnh hơn số phận thì đó chính là lòng dũng cảm.
Saturday, June 29, 20193:26 AM(View: 8158)
#Việc tốt lành nho nhỏ, lời yêu đương mong chờ; Giúp đời đời tươi nở, chẳng khác chi Niết Bàn. # Lặng im lắng nghe, ghi nhớ, hành động và học khôn: đó chính là những cung bậc khác nhau của trí tuệ. # Người bạn tốt là người anh tìm đến không phải để giết thời giờ mà để cho thời gian bên nhau tăng thêm giá trị. # Ở đâu không có sự giống nhau, ở đó khó nói đến mối thiện cảm. # Bạn tâm giao là người sẵn sàng làm trái ý ta tới trăm lần để mang đến lợi ích cho ta. # Nhà kỹ nghệ luôn luôn phải lo chế tạo những sản phẩm hữu ích. # Nếu như có một cái gì mạnh hơn số phận thì đó chính là lòng dũng cảm.
Saturday, December 29, 20186:05 PM(View: 8249)
Tình yêu với những niềm vui của mình làm tầm nhìn trở nên rõ ràng và sắc nét. Nói hay và hùng hồn là một nghệ thuật, nhưng biết lúc nào cần ngừng cũng là một nghệ thuật chẳng kém hơn. Phải thấy khó khăn, mà thắng được khó khăn mới là nghệ thuật. Nếu bạn không thể giỏi hơn đối thủ cạnh tranh, hãy mặc đẹp hơn họ. Sống không phải để hối tiếc / Hãy học hỏi không ngừng. Người nghệ sĩ chẳng là gì nếu thiếu tài năng, nhưng tài năng chẳng là gì nếu không có lao động
Thursday, December 27, 20188:46 PM(View: 7378)
Tiếng chân bước bên lối vào làm hai người cùng nhìn ra phía đường, Quân khẽ nói với Thắm: - Hai người này là bạn ngồi chợ Trời với anh đấy. ... Hai người Thắm chưa biết tên bước đến đầu khoảng sân. Người đàn ông và người phụ nữ gật đầu chào qua Quân và Thắm rồi bước vào tìm nơi ngồi trong quán.
Sunday, December 23, 20189:55 PM(View: 7082)
Quân mở túi vải lấy ra vài băng nhạc: - Em xem trong mấy cuộn băng nhạc này, bài hát hoặc ca sĩ nào em thích thì em cầm về nghe. Ngày trước em thích nghe loại nhạc dân ca thì phải, chẳng hạn như bài "Tình ca du mục". Loại nhạc này anh chỉ thâu được một cuộn chọn lọc thôi. Đây, anh còn vài băng nhạc nữa. Những cuộn thời trang nhạc tuyển này cũng hay lắm... Thắm đỡ lấy các hộp đựng băng nhạc trên tay Quân, cô cười, đúng là nụ cười của những năm nào
Wednesday, December 19, 20184:24 PM(View: 6937)
- Anh có trí nhớ giỏi thật ! - Thắm cười, cô ngẩng nhìn Quân âu yếm - Sau đêm chia tay ở quán cà phê về, suốt đêm em không ngủ được. - Còn anh, hôm ấy chờ mãi không thấy em đến. Chờ đến nỗi cổ dài ra như thế này này! Đang lúc định đứng dậy ra về thì cô nàng áo xanh lại đến. - Hươu cao cổ nhìn thấy màu xanh, hẳn là hai mắt sáng rực lên, đúng không anh? Ôi, chàng hươu cao cổ của em. Thương quá đi! Nhưng anh Quân này, người ta bảo hươu cao cổ có trái tim khỏe nhất đấy. Để em xem trái tim hươu cao cổ của em lúc này có rung động chút nào không? ... Thắm ghé tai vào một bên ngực Quân, cô vừa lắng nghe vừa cười trong ánh mắt yêu thương của 'hươu cao cổ', ... Hai người dừng chân bên lối vào dãy nhà liền hai hồi gần đường -
Monday, December 10, 20184:17 PM(View: 5539)
Sự kiên nhẫn đắng chát, nhưng quả của nó lại ngọt ngào. Bí quyết của sự trẻ mãi là hãy học lấy mỗi ngày một điều gì. Lời khen, cũng giống như vàng và kim cương, đáng qúy vì nó hiếm. Cuộc đời này ngắn lắm / Đừng bận lời thị phi / Thấy điều chi có ích / Lặng lẽ rồi làm đi. Qua quần áo trang sức của người đàn bà có thể phát hiện ra tính cách của người chồng. Học hỏi là vật trang hoàng trong cảnh giàu sang, là nơi trú ẩn trong nghịch cảnh, và là nguồn dự trữ lúc tuổi già. Người ngồi trong bóng râm ngày hôm nay là nhờ đã trồng cây từ lâu trước đó ..
Thursday, December 6, 20185:33 PM(View: 6259)
... Thắm cười: - Mẹ em đôi khi còn nói đến chuyện anh và em. Mẹ bảo, "Ngày ấy hai đứa mày lấy nhau, bây giờ mẹ đã có mấy đứa cháu để mẹ ẵm mẹ bồng. Nghĩ mà thương cho thằng Quân, cuộc đời nay đây mai đó, lúc này chẳng biết phiêu bạt đến nơi đâu."
Wednesday, October 24, 201811:54 AM(View: 4433)
Nhớ lại một ngày "bỗng dưng" tôi gặp dịp đến thăm Las Vegas. Tự ngẫm, đây có thể là "một cơ duyên ngược", "một định mệnh lầm" của vị Thánh ở nơi đâu đó đã vô tình khoản đãi một kẻ ít nhiều khù khờ như tôi ( thường khi "thánh nhân đãi kẻ khù khờ" mà..). Vì từ nhỏ đến khi lớn, tôi rất dở và kém lanh lẹn về bài bạc. Tự biết mệnh riêng chẳng có duyên phần với 'canh nóng', 'canh lạnh' nên cũng đành biết thân biết phận không dám 'ăn theo', chỉ còn biết ngồi chầu rìa, lặng lẻ ngồi xem thế trận... Lúc đó có người bảo tôi là kẻ nửa khờ nửa dại, và "vận may tới sát bên, sao chỉ hững hờ?"