SƯU TẦM: VIẾT VỀ TẾT NGUYÊN ĐÁN ( 2 )

Thursday, February 4, 201610:15 AM(View: 6008)
Chợ Hoa Trước Tết
Đường sá tấp nập người đi lại, mua bán. Chợ phiên, chợ hoa xuất hiện ở những khu vực của chợ cũ. Trai thanh, gái lịch đi lại dập dìu, kẻ đứng gầ̀n cành đào, để chụp hình, người đưa tay vít cành mai để trả giá (nhưng không dốc lòng mua đâu vì còn phải đi dạo, ngắm cảnh, ngắm người...). Bên vệ đường nhiều hiệu bán pháo bắt đầu giăng biểu ngữ, bán đủ thứ pháo, (8) phong pháo, pháo giây, pháo xẹt, pháo tống (pháo đại) và có cả các phong bao giấy nhỏ để lì xì.(9)
Trẻ em được bố mẹ dẫn đi chợ Tết, một phần để các em coi những hàng hóa trưng bày, phần khác để sắm sửa cho các em: tranh Tết, pháo, bánh kẹo, con nhựa hay con bột, đồ chơi bằng đất nung. Có nơi, khi đi chợ không quên mua một, hai cây mía thật lớn, về dựng bên bàn thờ ngày Tết làm gậy cho Ông Vải. (10)
Mọi việc sắm sửa rộn ràng cho tới chiều 30 (nếu tháng chạp năm đó là tháng thiếu thì ngày 29 được coi như là 30 vì hôm sau là mùng một), coi như xong xuôi. Chiều 30, cho dù là người buôn bán chắt bóp cần kiệm tới đâu cũng ngưng để về nhà chuẩn bị cúng cơm chiều, rước ông bà đã khuất núi về với con cái.

Chợ Chiều 30 Tết
Cũng có người vì hoàn cảnh làm ăn không rảnh rỗi để sắm sửa sớm hơn hay vì không được dư giả, chờ tới giờ nầy mới đi mua sắm cho được rẻ: người bán cũng vội về, muốn bán đổ bán tháo cho xong. Vì vậy mà tới giờ nầy vẫn còn có người chạy đi chạy lại, mau cho kịp về.
Cho tới chạng vạng tối thì cảnh chợ búa, ngoài đường lộ vắng lặng hẳn.
Thật là,
             vắng như chợ chiều 30 Tết.
Chỉ còn trừ... những người đi đòi nợ (11). Vào trưa, hoặc chậm lắm là chiều 30 Tết là lễ lên nêu và chờ đợi giao thừa.
Sau lễ cúng cơm chiều, có nhà đốt pháo, chớ không chờ tới giờ giao thừa mới đốt, hoặc đốt lúc nầy, tới giờ giao thừa đốt nữa. Và giờ cúng cơm chiều mỗi nhà một khác, mỗi làng một khác (nhưng cũng vào khoảng 5, 6 giờ chiều, ở thành thị chậm hơn, vào khoảng 7 giờ chiều) nên trong làng tiếng pháo cứ ran lên, khi phía nầy, khi phía khác, từ năm, sáu giờ chiều cho tới trưa mùng một Tết.

 CHÚ THÍCH
1. "Người đàn bà như là chuyên chở cả những không khí Tết vào trong nhà (Vũ Bằng: Thương Nhớ Mười Hai, trích lại từ Tuần Báo Dân Tộc, San Jose, Hoa Kỳ, số đặc biệt Xuân Nhâm Tuất, 20.1.82).
Vai trò của các bà mẹ, vợ thời trước được mô tả trong câu phong dao sau:
Một năm chia mười hai kỳ
Thiếp ngồi thiếp tính khó gì chẳng ra
Tháng giêng ăn Tết ở nhà
Tháng hai rổi rải quay ra nuôi tằm
Tháng ba đi bán vải thâm
Tháng tư đi gặt, tháng năm trở về
Tháng sáu em đi buôn bè
Tháng bảy, tháng tám trở về đong ngô
Chín, mười cắt rạ đồng mùa
Một, chạp vớ được anh đồ dài lưng
Anh ăn rồi anh lại nằm
Làm cho thiếp phải quanh năm lo phiền...
2. Đào Duy Anh trong Việt Nam Văn Hóa Sử cương, Nhà Xb Bốn phương, Saigon 1951, viết là xêu tết (trang 188) trong khi Việt Nam Tự Điển (trang 488) viết là sêu tết, cùng một nghĩa.
3. Cây đào có tính cách trừ được ma quỉ là do theo tích cũ ghi trong Phong tục thông nói trên. Toan Ánh, trong Nếp Cũ, trang 276, nhắc lại điển tích ghi trong sách của Phan Kế Bính đã dẫn.
4. Ông Táo, có nơi gọi là Ông Công hay Táo Quân và lễ cúng, nhất là trong Nam, gọi là chạp Ông Công.
5. Về kiềng ba chân, tục ngữ có câu:
Dù ai nói đông nói tây
Thì ta cũng vững như cây giữa rừng
Dù ai nói ngã nói nghiêng
Thì ta cũng vững như kiềng ba chân.
 
6. Bảo Vân trong bài Sự tích Ông Táo hay là Vua Bếp đăng trên tờ Văn Nghệ Tiền Phong (Xb Virginia, HK) Xuân Tân Dậu 1981 cho rằng đây là thơ của Cụ Hi Đình Nguyễn Văn Tôi.
Về điểm tại saolại không có quần, không có sách nào giải thích. Có thể vì bị chết cháy, cháy mất cái quần?
7. Ông Vải là tiếng gọi chung các bậc gia tiên nghĩa là ông, bà đã chết, ông cố, ông cao...
8. Đốt pháo cũng là để trừ... ma quỉ. Theo sách cũ chép lại thì giống ma núi gọi là sơn tiêu, khi phạm đển người thì làm cho người đau ốm cho nên ta phải đốt pháo để nó tránh xa. [sơn ở đây được hiểu là núi (núi non): du sơn, giang sơn; còn tiêu (theo văn cảnh) gồm ý: tổn, hao: đi tiêu].
Thời trước chưa có pháo giấy, người ta bỏ diêm sinh vào ống tre đốt nổ lớn nhưng pháo tre nguy hiểm hơn pháo giấy.
9. Thái Văn Kiểm, ý nghĩa và Cổ tục Ngày Tết Nguyên Đán, Dân Tộc, Xb tại Brossard, Quebec, Canada số 21 tháng 2.80, Xuân Canh Thân, 1980 tr 9.
10. Nhất Thanh Vũ Văn Khiếu, Đất lề quê thói, Phong tục Việt Nam soạn năm 1968, Cơ sở Xb Đại Nam tái bản tại Hoa Kỳ (không ghi năm) tr. 298. Đây là gậy các cu để cạnh bàn thờ để các cụ gánh vàng về cõi âm và cũng dùng làm gậy chống lại bọn quỉ sứ cướp vàng.
Toan Ánh, Nếp Cũ, trang 310: Khi đốt vàng, để hai cây mía trên đống vàng đã được hóa.
11. Theo tục lệ Tết... thì bao nhiêu công nợ phải đòi cho xong trước giờ giao thừa vì qua năm mới, không được đòi nữa, sợ làm dông con nợ. 

                                                                              TỪ NGUYÊN

  (*) Bài biên khảo trên đã đăng trên TIN VĂN, Xb tại Paris, số 54 ( Số Xuân ), tháng 1.99.
Văn Nghệ Ngày Nay, số Xuân, tháng 1. 2001 xin đăng tải bài viết trên và chân thành cảm tạ Tác Giả. 

                     **********************
Send comment
Your Name
Your email address
Friday, November 24, 20172:46 PM(View: 4477)
"Tôi phải về ngay bờ hồ xứ sở. Cất căn lều vách đất mái tranh. Trồng rau và nuôi bày ong tổ. Sống một mình giữa thoa động âm thanh. Nơi đó tôi sẽ có thanh bình yên ả. Tấm mạng bình minh, âm vọng côn trùng. Nửa đêm nhạt nhòa, ban trưa lửa đỏ. Và chiều tà cánh chim nhạn..." ... Người ta thật khó biết chuyến trở về sau đó của thi sĩ sẽ như thế nào. Kẻ đã yêu thích thơ ông, chắc hẳn còn mong dịp đọc thêm vài bài thơ với vẻ bình dị và phong cách nên thơ, thanh bình nơi xứ sở thi sĩ. Những năm dài sống tại Luân Đôn, có thể W.B. Yeats đã nhiều lần hình dung ra nơi ông sống thuở thiếu thời, những "tấm mạng bình minh", "âm vọng côn trùng" cùng với những "nửa đêm nhạt nhòa", "và chiều tà cánh chim nhạn du dương." Những 'nốt' luyến láy ấy trong tình cảm của thi sĩ Ireland - W.B. Weats - làm rung động xao xuyến nhiều trái tim khi họ nhớ về một vùng đất trên xứ sở của họ.
Wednesday, August 23, 201711:11 AM(View: 4406)
Mẹ chồng tôi là người Bắc. Vì quen miệng, bà cứ hay khách sáo với ngay cả con cháu trong nhà. Một cũng mời chị xơi cơm, hai cũng xin cảm ơn chị.Cái tiếng CON ngọt ngào tôi chờ đợi không bao giờ có..Nhiều lúc tôi năn nỉ:Thôi, Mợ ơi! Mợ đừng có dạ thưa với tụi con như vậy, tội lắm. Tụi con là con mà ! Bà mắng lại:Thì các anh chị nay nhớn cả rồi. Lại có vợ có chồng, có cháu nữa. Bé thì gọi là con, nhớn thì phải gọi bằng anh, chị chứ. Mợ tôi nay đã 83, tuy đi đứng không còn khỏe lắm nhưng bà hay chống ba-toong đi tới đi lui trong nhà, kiếm việc này việc kia làm, nếu không bà lại có mặc cảm ăn hại hay đoảng vị quá, như lời bà thường hay nói với con cháu. Tôi hay nhờ Mợ làm phụ ít việc cho Mợ vui..công việc của bà cứ loay hoay trong bếp..tôi cứ cười và để bà nội tiếp tục phụ, vì có vận động cơ thể như thế chúng tôi mới giữ cha mẹ sống lâu với chúng tôi...
Thursday, February 4, 20161:46 AM(View: 5561)
... Tất cả những công việc chuẩn bị, sắp xếp dọn dẹp nhà cửa hay lo cho con cái đó đều ở trong tay các bà mẹ, người vợ trong gia đình. Không có các bà mẹ, bà vợ trong gia đình Việt Nam, chắc chắn cái Tết trong gia đình đó sẽ không ra gì (1). Tuy rằng, các bà không làm một mình, có rất nhiều người phụ việc nhưng chính các bà tính toán, lo toan mọi việc... Trong khi đó các cụ ông lo trồng cây cảnh, đi chợ hoa để mua thêm chậu thược dược, chậu cúc đại đóa (bông lớn), cây quất, cây ớt, cành mai, cành hồng... Hay là củ thủy tiên về tỉa và ươm sao cho hoa nở ra đúng vào giờ giao thừa, xông hương ngào ngạt.
Friday, November 27, 20155:04 AM(View: 6164)
"Tình nồng rồi lạt phai. Biết làm sao lý giải. Dù đông tàn xuân lụi. Suốt đời ta yêu nhau. Tinh nồng cháy trong em, trào sôi tim anh đó. Ta trao nhau tim ta, không bao giờ đòi lại. May mắn của một thôi, là hạnh phúc chung đôi. Giọt lệ của riêng em, làm mắt anh ướt đẫm". ( NILS FERLIN )
Tuesday, December 8, 20157:53 PM(View: 5778)
Vũ Nam hồi đó đang là một thanh niên và cũng có thể đã là vai chính trong một câu chuyện tình nào đó trong tập sách nầy. Và với quyền sáng tác của một nhà văn, Vũ Nam đã sắp đặt để cho những người đã từng vượt biên cùng một chuyến, hay đã một lần nhìn ánh trăng trên sóng nước thề trọn đời yêu nhau, gặp lại trong một buổi trùng phùng kỳ diệu : ngày đại hội Cap Anamur trên nước Đức.
Monday, March 23, 20151:03 AM(View: 5292)
Các tác phẩm của V. S. Naipaul, người đoạt giải Nobel văn chương 2002, nói nhiều đến nền văn minh còn loạng quạng của thế giới thứ ba và tâm trạng lúng túng của kẻ ngoại cuộc. Những kinh nghiệm của bản thân tác giả, một dân gốc Ấn Độ nhưng sinh ra và lớn lên ở Tây Ấn vùng biển Nam Mỹ; Một người Tây Ấn sống ở nước Anh, nữa là một trí thức du cư trong trong xã hội hậu thực dân.
Monday, March 23, 201512:54 AM(View: 6810)
Khi đến tiệm sách hoặc lúc nhận được cuốn sách mới, việc trước tiên của nhiều người là nhìn xem các bìa sách, bìa trước hay bìa sau. Với một người đọc nhiều và có kệ sách chừng một, hai trăm cuốn thì dường như bìa sách không mấy quan trọng. Bởi, như một danh nhân đã nói: “Một quyển sách tốt là một người bạn hiền.”( La Rochefoucauld ). Và có văn nhân cho rằng, “sách là người bạn tốt nhất của tuổi già...