Giai Thoại Văn Học: Hoa Đào Năm Ngoái

Sunday, January 28, 20186:20 AM(View: 3519)
   Thôi Hộ (1) là danh sĩ đời Trung Đường. Ông diện mạo rất đẹp nhưng thích sống cô độc nên ít giao du với bạn bè. Lúc Thôi Hộ trên đường lên kinh đô để thi thì gặp tiết thanh minh, mọi người đang nô nức đi dự hội Đạp thanh (Giẫm lên bãi cỏ xanh) - một dịp vui chơi về mùa xuân của người Trung Hoa. Khi đi ngang qua vườn đào đang nở hoa tuyệt đẹp, chàng dừng lại ngắm và ghé vào xin nước uống thì một thiếu nữ dung mạo tuyệt vời, duyên dáng, e lệ mở cửa tiếp chàng. Nàng mời chàng tách trà Vũ Di, chàng hân hoan tiếp lấy. Đôi tay vô tình chạm nhau khiến nàng thẹn thùng cúi mặt che dấu đôi má ửng đỏ như hoa đào; còn chàng cũng hồi hộp, ngượng nghịu không kém.
Tuy thời gian trò chuyện không lâu nhưng hai bên cùng thấy tâm đầu ý hợp, quyến luyến nhau không nỡ chia tay. Nhưng chàng phải ra đi vì công danh sự nghiệp, nàng đành đứng dưới gốc đào đăm đăm ngó theo bóng chàng đến khi khuất dạng.

  Năm sau, ngày hội du xuân lại đến khiến chàng nho sinh nhớ đến hình bóng người con gái đã khiến chàng dệt không biết bao nhiêu là mộng đẹp có nàng. Chàng tìm đến vườn đào để thăm. Bước chân vội vã hân hoan của chàng khựng lại khi thấy cảnh nhà cửa đóng then cài, cảnh cũ còn đó nhưng người xưa vắng bóng. Thôi Hộ lòng buồn bã nhìn ngàn hoa đào vẫn nở rực rỡ và phe phẩy theo gió xuân như đùa cợt cho hoàn cảnh cô quạnh của chàng. Vườn đào đẹp như xưa nhưng sao chàng chỉ thấy hiu quạnh. Chàng thờ thẫn ngẩn ngơ và lòng buốt đau khi chợt nghĩ rằng nàng đã về nhà chồng!
  Quá thất vọng, chàng thảo bốn câu thơ trên cửa cổng, ghi lại tâm tư sầu nhớ ngậm ngùi của mình:

ĐẾ TÍCH SỞ KIẾN XỨ
Khứ niên kim nhật thử môn trung,
Nhân diện đào hoa tương ánh hồng.
Nhân diện bất tri hà xứ khứ.
Đào hoa y cựu tiếu đông phong.
*
Dịch nghĩa bài thơ trên:
(Năm ngoái hôm nay trong cổng này,
Mặt người và hoa đào, màu hồng ánh lẫn nhau.
(Giờ đây) mặt người không biết đã đi đâu.
(Chỉ còn) hoa đào vẫn cười trước gió đông như cũ).

* Trần Trọng Kim dịch:
Đề Chỗ Đã Trông Thấy Năm Trước
Hôm nay, năm ngoái, cửa cài,
Hoa đào ánh với mặt người đỏ tươi.
Mặt người chẳng biết đâu rồi,
Hoa đào còn đó vẫn cười gió đông.
(2)

 * Trần Trọng San dịch:
Hôm nay, năm ngoái, cổng này
Hoa đào soi ánh đỏ hây mặt người
Mặt người đã ở đâu rồi ?
Hoa đào nay vẫn còn cười gió đông.
 

  Chiều đến, nàng cùng cha đi chùa dâng hương và thăm họ hàng trở về; chợt nhìn lên cổng thấy bốn câu thơ, nét chữ tinh xảo, ý thơ dồi dào, nàng xúc động khi biết rõ tình cảm nhớ mong của chàng gói ghém trong đó. Nàng buồn bã hối tiếc không kịp gặp lại chàng. Ngày qua ngày nàng tựa gốc đào tha thiết mong đợi và hy vọng người nho sĩ phong nhã năm xưa lại đến với nàng. Nhưng chỉ thấy bóng chiều đổ xuống, vài cánh chim bạt gió cất tiếng kêu thảm thiết não nùng vì lẻ bạn khiến lòng nàng càng tê tái. Rồi hè lại thu sang, đông qua xuân về, nỗi nhớ nhung nung nấu đến lệ trào khóe mắt, nhưng bóng chàng vẫn biền biệt khiến nàng càng tuyệt vọng, bỏ ăn bỏ ngủ, thân xác tiều tụy, dung nhan võ vàng.
  Cha nàng phiền muộn lo lắng cố tìm thầy giỏi hốt thuốc cho nàng. Nhưng nào có thuốc trị bệnh tương tư! Biết mình kiệt sức không sống được, nàng đành thuật lại tâm sự của mình cho cha nghe và xin cha tha tội bất hiếu. Người cha già càng xúc động đau khổ thêm cho phận bạc của con gái yêu duy nhất của mình. Nhìn thấy con nằm thiếp trên giường bệnh chờ đợi tử thần, ông nóng lòng chạy ra chạy vào như người mất trí. Ông nghĩ quẩn là nếu tìm được chàng thư sinh đã đem tai họa đến gia đình ông, có lẽ người ấy mới có thể chữa khỏi bệnh tương tư cứu sống con ông. Ông vội chạy đi tìm mà quên mất rằng trời đất mênh mông, ông không hề hay biết gốc tích, nơi ở của chàng, làm sao tìm được?!

  Vừa ra khỏi cổng, ông gặp ngay một chàng thư sinh tuấn tú. Thấy ông hốt hoảng đi như chạy, mặt mũi ràn rụa nước mắt, chàng vội vái chào và thăm hỏi. Ông kể lể sự tình:
- Lão là Đào Bạch Phụng, lão chỉ có một đứa con gái tên Đào Phụng Trinh, năm nay tuổi vừa độ trăng tròn, mẹ mất sớm từ lúc Phụng Trinh mới chào đời. Chẳng may nàng đang bệnh thập tử nhất sinh vì quá thương nhớ chàng nho sĩ đã đề thơ trên cổng ...
  Nghe tới đó chàng thư sinh bỗng thảng thốt thú nhận:
- Tôi là Thôi Hộ, người đã đề bài thơ trên cổng ...
  Đến lượt ông lão mừng rú lên, một già một trẻ vội chạy vào nhà thì đúng lúc Phụng Trinh vừa trút hơi thở cuối cùng. Nhìn người con gái tràn đầy sức sống, dung nhan tươi đẹp mà mình đã bao ngày thầm yêu trộm nhớ, nay sao tiều tụy võ vàng nằm bất động trên giường bệnh cũng chỉ vì thương nhớ mình; chàng quá xúc động vội quỳ xuống bên giường, cầm tay nàng, úp mặt vào mặt nàng vừa khóc nức nở vừa kêu tên nàng thảm thiết!

Kỳ diệu thay, tiếng kêu bi thương như lay hồn nàng thức tỉnh và những giọt nước mắt nóng hổi của tình yêu nhỏ xuống mặt nàng khiến nàng hồi sinh. Nàng mở mắt nhìn đăm đăm vào chàng và nở một cười sung sướng. Chàng Thôi hớn hở, lão trượng họ Đào xiết bao vui mừng. Từ đấy, lão trượng Bạch Phụng bằng lòng cho Phụng Trinhvà Thôi Hộ kết duyên cầm sắt.


   Trong Truyện Kiều, cụ Nguyễn Du đã dùng điển tích này để diễn tả tâm trạng chàng Kim. Kim Trọng về Liêu Dương hộ tang chú xong, chàng nóng lòng trở lại vườn Thúy để thăm Kiều nhưng mới nửa năm mà phong cảnh đã đổi khác. Chàng náo nức dõi tìm hình bóng cũ, nhưng nào thấy đâu! Chàng thờ thẫn sững sờ khi nhìn hoa đào vẫn rực rỡ vui đùa với gió đông nhưng sao người xưa đã lưu lạc? Tâm sự chàng chẳng khác nào chàng Thôi:
    Trước sau nào thấy bóng người,
    Hoa đào năm ngoái còn cười gió đông.
(câu 2747 - 2748)

   Tuy nhiên, Nguyễn Du đã biến đổi từ "đào hoa y cựu" thành "hoa đào năm ngoái", mục đích nhấn mạnh sự việc như "mới xảy ra" đây thôi. Thật vậy, "y cựu": quá khứ xa xôi mơ hồ, còn "năm ngoái": gần gũi hơn nhiều. Những kỷ niệm đẹp giưã hai người yêu nhau như mới xảy ra và vẫn còn quanh quất đâu đó. Và như thế càng lột tả nỗi bàng hoàng tiếc nuối của chàng Kim. Giống như lúc chàng lấy được kim thoa vướn trên cành đào sát tường nhà Kiều:
   Buông cầm xốc áo vội ra,
   Hương còn thơm nức người đà vắng tanh. 
(câu 291 - 292)
  
   T. V. Phê
    
(11/2003)
   
   (1) Thôi Hộ (không rõ năm sinh và năm mất) tên tự là Ân Công, quê ở Bác Lăng (nay là huyện Định, tỉnh Hà Bắc). Năm 796 (Trinh Nguyên thứ 12), đời Đường Đức Tông, ông thi đậu tiến sĩ. Sau làm Tiết Độ Sứ Lĩnh Nam. Sách Toàn Đường Thi chỉ chép 6 bài thơ của ông, nổi tiếng nhất là bài trên (có chỗ chép là Đề Đô Thành Nam Trang).
    (Từ Điển Văn Học Cổ Điển Trung Quốc, Nguyễn Tôn Nhan, Nxb VN/ TPHCM, 1999, trang 180).
    (2) Đường Thi, Trần Trọng Kim, Nxb VHTT, 1995, trang 449.

    Tài liệu tham khảo:
    - Kim Cổ Kỳ Quan, Phan Hồng Chung dịch, Nxb Zieleks, trang 365.
    - Điển Hay Tích Lạ, Nguyễn Tử Quang, Nxb Khai Trí, 1974, trang 146.
    (Nguồn: hocxa.com)

 
  
Send comment
Your Name
Your email address
Wednesday, October 10, 20184:47 PM(View: 2970)
Tình yêu chân chính là sự đầu hàng vô điều kiện giữa hai bên. Tình yêu có hàng ngàn vẻ, và ở mỗi vẻ đều có ánh sáng, nỗi buồn, hạnh phúc và hương thơm riêng. Hãy theo đuổi con đường mà bạn có thể đi với tình yêu và lòng tôn kính, dù nó có hẹp va quanh co đến mức nào. Không nên ăn mọi thứ, cũng như không nên nói tất cả mọi điều. Thiên Chúa chống lại kẻ kiêu ngạo, nhưng ban ơn cho kẻ khiêm nhường. Nếu tự tin ở bản thân, bạn sẽ truyền niềm tin đến người khác. Đành rằng viết là cốt cho người ta hiểu; nhưng ít ra cũng phải cho người đọc thưởng thức những cái đẹp cái hay
Saturday, September 29, 20181:51 AM(View: 3178)
Những ngày thời tiết chuyển mùa thường là những ngày nửa mưa nửa nắng. Sáng sớm tinh mơ lúc tôi đến sở làm, khoảng không gian ngoài đường mát lạnh. Mưa lắc rắc vài hạt và không khí trong lành ban mai quyện trong màu sáng dần của một ngày mới làm tâm trí thêm một chút bình yên. Một ngày bình thường nơi xứ xa với tôi thường bắt đầu với hình ảnh đó. Và rồi sau những giờ làm, sau khi đã cởi bộ quần áo thợ để lại xưởng làm, tôi ra về với niềm vui mới.
Friday, August 10, 20186:17 AM(View: 3712)
Năm 19 tuổi, Astrid chuyển lên thủ đô, kiếm sống bằng nghề thư ký kế toán. Năm 1931 kết hôn với Sture Lindgren. Ông mất 1952 nhưng bà không tái giá. Năm 1944, bà được giải nhì trong cuộc thi sách hay cho phụ nữ. Từ năm 1945 đến năm 1997, bà đạt tới số lượng kỷ lục với 81 sáng phẩm cho thiếu nhi, 41 truyện và 40 truyện tranh. Ngoài ra còn có khoảng 20 tự sự, hồi ký và tiểu luận. Một số tác phẩm được dịch ra 86 ngôn ngữ khác nhau, với hơn 100 triệu ấn bản phát hành khắp năm châu. Hàng chục phim xây dựng theo cốt truyện của Astrid, được trình chiếu từ Nhật bản qua Âu châu tới Mỹ châu ..
Wednesday, July 25, 20189:22 AM(View: 2463)
Theo nhận thức của nhiều người ưa đọc sách - xem sách với tính cách tu dưỡng tinh thần - thì nhiều cuốn sách hay họ đã đọc, luôn để lại trong ký ức họ những ấn tượng đặc sắc khó phai. Có một thời, người ta tôn vinh những sách ưa chuộng là "sách gối đầu giường", nghĩa là luôn để kề bên, và lúc cần, phải xem, đọc lại thật kỹ.
Tuesday, February 27, 201810:32 AM(View: 5059)
"Người đàn ông dự định cưới vợ phải hiểu rằng: quyền lợi sẽ giảm một nửa, nghĩa vụ sẽ tăng gấp đôi" ; "Ai hạnh phúc? - Người có thể xác khỏe mạnh, tinh thần thanh thản và phát triển các tài năng của mình" ; "Mềm mại hiền lành là dấu hiệu của người văn minh. Nóng nảy cục cằn là tàn dư của sự man dại" ; "Hạnh phúc là gì? Là được yêu khi trẻ, toại nguyện khi đứng tuổi, dư khoản khi về già và có tiền ở mọi lứa tuổi" ; "Hãy đối xử tốt với mọi người khi bạn đang sống tốt, bởi vì bạn có thể còn gặp lại họ trong lúc hoạn nạn" ; "Bạn ơi, lý thuyết thì xám xịt, còn cây đời mãi mãi xanh tươi"...
Tuesday, January 30, 20181:35 PM(View: 4437)
Tất thảy những nhận xét của các phê bình gia, các giới nghiên cứu và kể cả các nhà xuất bản mỗi khi có dịp nói đến những cuốn sách về thám tử Sherlock Holmes, họ cho rằng giá trị bất tử của bộ truyện về Sherlock Holmes là do những đoạn kết truyện có hậu, cái thiện thắng cái ác và kết cuộc hung tàn sẽ thua chính nghĩa. Tuy nhiên xem xét trên một bình diện khác, người ta khám phá thêm, tác phẩm "Thám tử Sherlock Holmes" còn giúp bạn đọc có được khả năng suy luận một cách hợp lý. Bên cạnh những câu chuyện ly kỳ đầy kịch tính, những "đường đi, nước bước" để tìm kiếm, truy bắt thủ phạm của Sherlok Holmes, bạn đọc còn thích thú theo dõi và thưởng thức một "tuyến tình cảm" trong truyện giữa
Tuesday, January 23, 20181:41 AM(View: 3695)
Tình yêu của hai người mỗi ngày thêm thắm thiết sau lần gặp trong bữa ăn chẳng hẹn lại nên duyên mới, và chuỗi ngày tháng nối tiếp tràn đầy những tình cảm gần gũi, nhớ mong. Giai đoạn này, ông Biểu sống hạnh phúc trong cảnh "Bên nàng, anh đọc sách", " Bên nàng, anh làm thơ"* được khoảng một năm. Sau cùng, cả hai người đều nghĩ tới đã đến lúc phải kết thúc mối tình của họ bằng một cuộc hôn nhân, và cần dành nhiều thời giờ cho cuộc sống chung sắp đến...
Thursday, January 18, 20181:45 PM(View: 3456)
Ông Biểu và bà Biểu là nhà giáo. Hai người tốt nghiệp sau khóa đào tạo giáo viên của Trường Sư Phạm và ngay khi ra trường, chuyển về giảng dạy tại trường phổ thông cấp 2 này . Ông Biểu dạy môn Văn, còn bà Biểu là nữ giáo viên dạy môn Thực Vật...Ngày ấy, ông Biểu và bà Biểu thường ăn chung trong bếp ăn tập thể của Trường. Đây là thời ông Biểu còn trẻ, trông dáng vẻ thanh lịch và điển trai. Còn bà Biểu, tuy không thật xinh lắm nhưng có vẻ đẹp đoan trang của một cô gái đã được giáo dục, nhiều nhân viên trong Trường... tỏ ra rất quý mến cô... Cho đến một hôm, bà chia cơm và chia thức ăn trong nhà bếp... bữa ấy chia chung hai suất làm một, khiến cho thày dạy Văn và cô giáo dạy Thực Vật tuy ngoài mặt có vẻ lơ đãng, nhưng trong lòng rộn lên niềm vui. Thày dạy Văn rất vui vì thày biết, sau bữa ăn này thày không phải rửa chén. Còn cô giáo dạy Thực Vật rất mừng, vì..
Tuesday, January 9, 20186:02 AM(View: 2851)
Nếu anh thấy một gia đình có hạnh phúc, anh nên tin rằng ở trong gia đình đó có một người biết quên mình. Giàu là điều tốt, mạnh là điều tốt, nhưng được nhiều bạn yêu mến là điều tốt hơn. Một nụ cười tươi là ánh mặt trời ở trong nhà ...
Friday, November 24, 20172:46 PM(View: 4477)
"Tôi phải về ngay bờ hồ xứ sở. Cất căn lều vách đất mái tranh. Trồng rau và nuôi bày ong tổ. Sống một mình giữa thoa động âm thanh. Nơi đó tôi sẽ có thanh bình yên ả. Tấm mạng bình minh, âm vọng côn trùng. Nửa đêm nhạt nhòa, ban trưa lửa đỏ. Và chiều tà cánh chim nhạn..." ... Người ta thật khó biết chuyến trở về sau đó của thi sĩ sẽ như thế nào. Kẻ đã yêu thích thơ ông, chắc hẳn còn mong dịp đọc thêm vài bài thơ với vẻ bình dị và phong cách nên thơ, thanh bình nơi xứ sở thi sĩ. Những năm dài sống tại Luân Đôn, có thể W.B. Yeats đã nhiều lần hình dung ra nơi ông sống thuở thiếu thời, những "tấm mạng bình minh", "âm vọng côn trùng" cùng với những "nửa đêm nhạt nhòa", "và chiều tà cánh chim nhạn du dương." Những 'nốt' luyến láy ấy trong tình cảm của thi sĩ Ireland - W.B. Weats - làm rung động xao xuyến nhiều trái tim khi họ nhớ về một vùng đất trên xứ sở của họ.